کتابخانه دانشگاه آزاد اسلامی مهاباد

جدول کلمات متقاطع یا سودوکو؛ کدام ورزش مغز واقعا از آلزایمر پیشگیری می‌کند؟

گروهی از منتشرکنندگان مجموعه‌های جدول کلمات متقاطع، سودوکو و بازی‌های حافظه به نحوی وعده می‌دهند که ذهن شما را تیز و فعال نگه می‌دارند.

اما در سال‌های اخیر، علوم اعصاب فهرست رو به رشدی از فعالیت‌هایی را شناسایی کرده است که به نظر می‌رسد واقعا به سلامت مغز کمک می‌کنند؛ از جمله یادگیری یک زبان جدید، نواختن موسیقی، پیاده‌روی و فراگیری یک مهارت تازه.

این موضوع پرسش مهم‌تری را مطرح می‌کند: اگر چنین تجربه‌هایی باعث تقویت مغز می‌شوند، آیا می‌توان آن‌ها را در قالب برنامه‌ای هدفمند با یکدیگر ترکیب کرد؟ به بیان دیگر، آیا می‌توان نوعی «تمرین ورزشی» ویژه ذهن طراحی کرد؟

«ساندرا باند چپمن»، استاد علوم رفتاری و علوم مغز در دانشگاه تگزاس در دالاس، می‌گوید:«در حال حاضر، معمولا فقط زمانی به مغز توجه می‌کنیم که مشکلی برای آن پیش آمده باشد. اما اکنون در حال کشف این موضوع هستیم که شاید کارهایی وجود داشته باشد که بتوان برای پیشگیری انجام داد.»

مطالعات اولیه درباره برنامه‌های آموزش و تمرین مغز نشان می‌دادند که این برنامه‌ها تا حد زیادی ناامیدکننده هستند. شرکت‌کنندگان معمولا فقط در همان مهارتی که تمرین کرده بودند یا مهارتی بسیار مشابه، پیشرفت می‌کردند؛ برای مثال بهتر می‌توانستند کدهای شش‌رقمی تایید هویت تلفن همراه خود را به خاطر بسپارند یا تمرین‌های مشابه حافظه را سریع‌تر انجام دهند.اما اکنون این تصویر در حال تغییر است.

طی یک سال گذشته، پژوهش‌های متعددی از زوایای مختلف به این موضوع پرداخته‌اند و تقریبا همگی به یک نتیجه مشترک رسیده‌اند: تمرین‌های شناختی ممکن است تغییرات گسترده‌تر و قابل اندازه‌گیری در مغز ایجاد کنند.

در ماه اکتبر، پژوهشگران دانشگاه مک‌گیل گزارش دادند که سالمندانی که به مدت ۱۰ هفته، روزانه ۳۰ دقیقه تمرین مغزی انجام داده بودند، بهبودهایی در «سیستم کولینرژیک» مغز نشان دادند؛ سیستمی که نقش اساسی در یادگیری و حافظه دارد.

ماه بعد، گروه دیگری تحلیل اسکن‌های ام‌آر‌ای (MRI) ۱۹۰ فرد بزرگسال سالم بین ۲۰ تا ۷۰ سال را منتشر کرد که نشان دادند که تمرین‌های شناختی می‌توانند ساختار مغز بزرگسالان را از نظر فیزیکی بازسازمان‌دهی کنند.

سپس در ماه فوریه، پژوهشگران نتایج پیگیری بیست‌ساله یک یک کارآزمایی بالینی را منتشر کردند. نتایج نشان داد افرادی که ۶۵ سال یا بیشتر داشتند و در یک برنامه آموزشی ویژه برای افزایش «سرعت پردازش اطلاعات» شرکت کرده بودند، در مقایسه با گروه کنترل، ۲۵ درصد کمتر در معرض ابتلا به زوال عقل قرار گرفتند.

همچنین در ماه گذشته، در کنفرانس بین‌المللی انجمن آلزایمر، هیجان زیادی در میان پژوهشگران ایجاد شد؛ زیرا یافته‌های تازه‌ای از بزرگ‌ترین کارآزمایی بالینی درباره این موضوع ارائه شد که آیا تمرین‌های رایانه‌ای آموزش مغز می‌توانند خطر افت شناختی ناشی از افزایش سن را کاهش دهند یا خیر.

یافته‌های منتشرشده در ماه ژوئیه، حاصل همکاری پژوهشگرانی از دانشگاه کلمسون، دانشگاه علوم پزشکی کارولینای جنوبی و دانشگاه ایالتی پنسیلوانیا بود. اگرچه این مطالعه تنها ۵۳ شرکت‌کننده داشت، اما از معتبرترین روش پژوهش‌های بالینی یعنی «کارآزمایی تصادفی کنترل‌شده» استفاده کرده بود؛ روشی که می‌تواند مسیر تحقیقات آینده را مشخص کند.

شواهد جدید نشان می‌دهد که تنها برخی از انواع تمرین‌های شناختی فواید واقعی و معناداری ایجاد می‌کنند و حتی این فواید نیز ممکن است در مردان و زنان متفاوت باشد. هرچند علت این تفاوت‌ها هنوز به‌طور کامل روشن نیست، اما همین یافته‌ها باعث شده‌اند پژوهشگران به سمت «تمرین مغزی شخصی‌سازی‌شده» حرکت کنند؛ یعنی انتخاب تمرین‌های خاص برای افرادی که بیشترین احتمال بهره‌مندی از آن‌ها را دارند.

اکنون چالش اصلی، تفکیک علم واقعی از تبلیغات تجاری است. «آرون سایتز»، استاد روان‌شناسی، طراحی بازی و فیزیوتراپی در دانشگاه نورث‌ایسترن، هشدار می‌دهد که برخی شرکت‌ها همچنان یافته‌های اولیه علمی را بیش از اندازه بزرگ‌نمایی می‌کنند. او می‌گوید اگرچه هنوز اجماع علمی گسترده‌ای درباره اثربخشی بازی‌های تمرین مغز وجود ندارد، اما تقریبا هیچ تردیدی میان پژوهشگران نیست که شواهد موجود ارزش بررسی‌های بیشتر را دارند.

مروری بر پژوهش‌های علمی که سال گذشته در مجله پزشکی بریتانیا Lancet منتشر شد، نشان داد که بیشترین فواید شناختی زمانی مشاهده می‌شود که تمرین‌های ذهنی همراه با سایر تغییرات سبک زندگی، به‌ویژه فعالیت بدنی و ورزش جسمی، انجام شوند، نه اینکه به‌تنهایی مورد استفاده قرار گیرند.در نهایت، شواهد علمی هنوز اجازه نمی‌دهند به یک نتیجه ساده و قطعی برسیم. آرون سایتز می‌گوید: «موضوع کمی پیچیده و نامنظم است.».

https://www.frontiersin.org/journals/aging-neuroscience/articles/10.3389/fnagi.2017.00041/full