کتابخانه دانشگاه آزاد اسلامی مهاباد

Tacit Knowledge | دانش ضمنی

همه‌ی دانش‌ها را نمی‌توان در کتاب و دستورالعمل نوشت.
دانش ضمنی دانشی است که فرد در اثر تجربه و کار عملی به دست آورده، اما لزوماً نمی‌تواند تمام جزئیات آن را به‌صورت مکتوب منتقل کند.

یک مهندس باتجربه می‌داند یک فرایند صنعتی را دقیقا چگونه تنظیم کند؛ حتی اگر همه‌ی جزئیات در دستورالعمل نیامده باشد.

یک شیمیدان باتجربه از رنگ محلول، شکل رسوب یا نحوه‌ی هم‌زدن متوجه می‌شود که سنتز درست پیش می‌رود یا نه؛ مهارتی که لزوما در مقاله قابل انتقال نیست.

یک تکنسین باتجربه می‌داند یک دستگاه را با چه تنظیماتی به بهترین عملکرد برساند؛ دانشی که بخشی از آن حاصل سال‌ها کار عملی است.

در مقابل، دانش صریح (Explicit Knowledge) دانشی است که می‌توان آن را:
▫️ نوشت
▫️ اندازه‌گیری کرد
▫️ ثبت کرد
▫️ آموزش داد
▫️ منتقل کرد
مثل مقاله، فرمول، استاندارد، دستورالعمل و دیتاست.

تفاوت اصلی چیست؟
دانش صریح بیشتر می‌گوید:
«چه کاری باید انجام شود؟»

اما دانش ضمنی اغلب می‌داند:
«چطور واقعا آن را درست انجام دهیم؟»

چرا این مفهوم در بحث گزارش های علمی برخی کشورها مهم است؟
نویسندگان گزارش تأکید می‌کنند که وقتی ارتباط میان دانشگاه، پژوهش و تولید واقعی تضعیف شود، فقط مقاله و دانش مکتوب از بین نمی‌رود؛ بخشی از مهارت‌های عملی و دانش تجربیِ انباشته‌شده در نیروی انسانی نیز ممکن است از دست برود.

یعنی گاهی یک بخش مهم از سرمایه‌ی علمی یک کشور، در ذهن و دست انسان‌هاست، نه در کتاب‌ها.

مسعود میرزائی