کتابخانه دانشگاه آزاد اسلامی مهاباد

جهان دوباره به سوی فرهنگ شفاهی می‌رود.

رواج پادکست‌ها و ویدئوهای کوتاه، شیوۀ فکرکردن و انتقال ایده‌ها را تغییر می‌دهد.

حالا که مردم کم‌کم کتاب‌ها و روزنامه‌ها را کنار می‌گذارند و به کلیپ‌ها و فیدهای شبکه‌های اجتماعی روی می‌آورند، جهان وارد عصر تازه‌ای از سخنوری می‌شود. ایده‌هایی که زمانی از طریق تیترها و ستون‌های روزنامه منتشر می‌شدند، حالا در فضای مجازی و پادکست دست‌به‌دست می‌شوند. هرچه مردم زمان بیشتری را خیره به صفحه‌های نمایش و با ایرپاد در گوش می‌گذرانند، «صدای انسان» اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. این تحول نه‌فقط شیوۀ ارتباط ما با یکدیگر را تغییر می‌دهد، بلکه شاید بر نوع ایده‌هایی هم اثر بگذارد که امکان گسترش و فراگیر شدن پیدا می‌کنند.

در روزگاری که نسخه‌های خطی با هزینۀ زیاد به دست کاتبان تکثیر می‌شدند و تنها اقلیتی کوچک می‌توانستند آن‌ها را بخوانند، کسانی که می‌خواستند خبر یا ایده‌ای را با دیگران در میان بگذارند، ناچار بودن این کار را شفاهی انجام دهند. با اختراع چاپ و گسترش سواد، متن کم‌کم به یکی از اصلی‌ترین راه‌های انتقال اطلاعات تبدیل شد. اکنون نشانه‌هایی دیده می‌شود که این روند پانصدساله در حال معکوس‌شدن است و در همه‌جا هشدارهایی دربارۀ کاهش مطالعه به گوش می‌رسد.

والدین تقلا می‌کنند فرزندانشان را به کتاب‌خواندن ترغیب کنند؛ استادان دانشگاه هم از اینکه دانشجویان از پس خواندن مطالب درسی‌شان برنمی‌آیند، نا امیدند. بسیاری از مردم نیز وقتی بزرگسال می‌شوند و دیگر معلم یا والدی بالای سرشان نیست که آن‌ها را به مطالعه وادارد، کتاب‌خواندن را تقریباً کنار می‌گذارند و به‌جای آنکه با خواندن یک کتاب استراحت کنند، در فید ویدئوهای کوتاه و عمودی غرق می‌شوند. این نگرانی در کتاب «عصر تاریک جدید»، نوشتۀ جیمز ماریوت، روزنامه‌نگار تایمز، به‌خوبی جمع‌بندی شده است.
ماریوت ۳۳ ساله است، تلفن هوشمند ندارد و پیش‌نویس‌هایش را با یک ماشین تحریر الکترونیکی می‌نویسد. او شواهد مربوط به کاهش مطالعه را گردآوری کرده و بیشترِ تقصیر را گردن تلفن‌های هوشمند می‌اندازد؛ «شکارچیان توجه ما». ماریوت می‌نویسد: «دیکنز با این تصور معقول می‌نوشت که شاید [اثر او] جذاب‌ترین سرگرمی موجود در خانۀ شما باشد؛ از همین روست که متوسط حجم رمان‌های دیکنز حدود ۸۰۰ صفحه است».
ماریوت با تکیه بر آثار والتر اونگ، مورخ فرهنگی، توضیح می‌دهد که نوشتار چگونه به فرهنگ‌ها امکان داد افکار خود را «بیرونی‌سازی» کنند؛ اتفاقی که راه را برای شکل‌گیری ایده‌های پیچیده‌تر باز کرد و امکان بررسی و کالبدشکافی دقیق آن‌ها را فراهم آورد. اونگ نوشته بود که فرایندهای ذهنی پیچیده، مانند استدلال منطقی و مقوله‌بندی انتزاعی، «صرفاً از خود اندیشه سرچشمه نمی‌گیرند، بلکه حاصل اندیشه‌ای هستند که به‌واسطۀ متن شکل گرفته است».

اکنون که مخاطبان دوباره به سوی رسانه‌های شفاهی بازمی‌گردند، برخی از ویژگی‌های دوران پیش از سواد نوشتاری نیز دوباره رواج یافته‌اند. این چرخش به سوی شفاهیت همچنین به توضیح موفقیت سیاستمداران کمک می‌کند؛ سیاستمدارانی که با معیارهای متعارف، در برقراری ارتباط چندان ماهر نیستند و به‌جای آنکه استدلالی را قدم‌به‌قدم پیش ببرند، معمولاً مجموعه‌ای از گزاره‌ها را پشت سر هم ردیف می‌کنند.

بخشی از نگرانی‌ها دربارۀ کاهش مطالعه اغراق‌آمیز است. بااین‌حال، خودِ کاهش مطالعه واقعاً نگران‌کننده است. هرچه افراد کمتری حوصله و شکیبایی نشستن و خواندن یک متن طولانی را داشته باشند، افراد کمتری هم با ایده‌هایی مواجه خواهند شد که نوشتار بهترین وسیله برای انتقال آن‌هاست.

ترجمه مقاله :
«The new age of the orator"
کە در ۱۰ سپتامبر ۲۰۲۶ در اکونومیست منتشر شده است.