کتابخانه دانشگاه آزاد اسلامی مهاباد

مریم شهبازی
خبرنگار
عنوان هفتمین پایتخت کتاب کشورمان نصیب سنندجی‌ها شده؛ طرحی که از چندین سال قبل با هدف تشویق ساکنان شهرهای مختلف به کتابخوانی و همراه کردن تشکل‌های مردم نهاد برای نهادینه کردن فرهنگ مطالعه اجرایی شده و می‌شود. نکته جالب توجه اینکه سنندجی‌ها از میان ۱۹۲ شهر ایران به این جایگاه دست یافته‌اند.
 طرحی جهانی که در کشورمان بومی شد

پیش از سنندج و در دوره‌های قبل این عنوان به ترتیب به شهرهای اهواز (۱۳۹۴)، نیشابور (۱۳۹۵)، بوشهر (۱۳۹۶)، کاشان (۱۳۹۷)، یزد (۱۳۹۸) و شیراز (۱۳۹۹) اختصاص یافته بود؛ دوستداران کتاب و متولیان فرهنگی و شهری شیرازی از آغاز فروردین سال گذشته(1399) تا آذرماه سال‌جاری به ترتیب این عنوان را در اختیار خود داشتند.
بنای اجرایی کردن طرح انتخاب پایتخت کتاب سال کشورمان به‌عنوانی بازمی گردد که سال 2001 از سوی یونسکو پایه‌گذاری شد و هر سال به یکی از شهرهای مختلف جهان اختصاص پیدا می‌کرد. همان طور که در سایت «شبکه ترویج کتابخوانی ایران» هم آمده بخش‌هایی از این طرح از چگونگی انتخاب پایتخت جهانی الگو‌برداری شده ولی مابقی آن بر اساس ساختار بومی و ملزومات کشور خودمان است.
در نخستین دوره برگزاری طرح انتخاب پایتخت کتاب سال کشورمان، 64 شهر با 390 طرح و برنامه به فراخوان آن پاسخ داده و خواهان انتخاب شهر خود به‌عنوان پایتخت کتاب آن سال بودند. در نهایت نیز شهر اهواز به‌دلیل ارائه برنامه‌های نوآورانه، مشارکت‌جویانه، مؤثر و منسجم و استفاده از ظرفیت‌های بخش خصوصی، تشکل‌های مردمی، صنایع و مراکز ورزشی و فرهنگی، لوح افتخار وزرای کشور و فرهنگ و ارشاد اسلامی و همچنین لوح تقدیر کمیسیون ملی یونسکو را از آن خود کرد.
از نکات جالب توجه درباره برگزاری این طرح می‌توان به برگزاری هم زمان آن با جشنواره‌های دیگری همچون «روستاها و عشایر دوستدار کتاب» و «جام باشگاه‌های کتابخوانی کودک و نوجوان» اشاره کرد. طی سال‌هایی که از عمر برگزاری این رویدادهای فرهنگی می‌گذرد نه تنها به گفته متولیان و دست اندرکاران امر، بلکه به اذعان خود اهالی فرهنگ هم شاهد افزایش سرانه مطالعه و جذب گروه‌های بیشتری به جامعه کتابخوان هستیم.
 موفق در جذب مردم به کتابخوانی
از مسائلی که نمی‌توان در برگزاری جشنواره‌هایی که به آنها اشاره شد صرف نظر کرد، تلاش‌های مؤثر برای جذب مخاطبان کم سن و سال به کتابخوانی است، این مسأله بیش از همه درباره کودکان و نوجوانان، به‌دلیل برگزاری جام باشگاه‌های کتابخوانی صادق است. برگزاری این طرح‌ها و جشنواره‌ها شاید در وهله نخست از سوی متولیان دولتی باشد اما مسأله مهم این است که دولت‌ها تنها در نقش تسهیلگر وارد شده‌اند و کار را به خود تشکل‌ها، NGO‌ها و سازمان‌های علاقه‌مند به فعالیت در این زمینه سپرده‌اند و به عبارتی این خود مردم هستند که کار را پیش می‌برند.
پای گفته‌های هر کدام از علاقه مندان کتاب و اهالی فرهنگ که بنشینید از این جشنواره‌ها به‌عنوان الگویی موفق یاد می‌کنند که به نوعی قابل تعمیم به دیگر بخش‌های فرهنگ نیز هست. رویدادهایی فرهنگی که متولیان درآن نقش تسهیلگری دارند اما حضور مستقیمی در روند کار ندارند تا پیشبرد اهداف به عهده خود علاقه‌مندان باشد.
 اما بازگردیم به سنندج، شهری که در این دوره موفق به کسب عنوان پایتختی کتاب شده، همان طور که در ابتدا هم اشاره شد این شهر -مرکز استان کردستان- در حالی پایتخت کتاب شده که 192 شهر دیگر هم برای کسب این جایگاه در تلاش بوده‌اند. حاضران در مراسم اعلام شهر برگزیده، انتخاب سنندج به‌عنوان هفتمین پایتخت کتاب ایران را نشان از هویت فرهنگی و علمی آن خواندند و تأکید کردند که این اتفاق سبب می‌شود مردم، ساکنان این شهر را به‌عنوان افرادی اهل کتاب و مطالعه بشناسند. به گفته متولیان امر، برگزاری این طرح را می‌توان فرصتی برای مدیریت شهری در بحث ارتقای سطح فرهنگ عمومی و شهروندی دانست.  آن‌طور که در خبرها آمده، کردستان دارای ۷۸ باب کتابخانه عمومی و از جمله چهار کتابخانه در سنندج است. چهار مرکز کردستان شناسی، ۷۰ کتابفروشی و ۶۷ ناشر، ۶ کافه کتاب در این شهر فعال هستند. در کنار سنندجی‌ها، شهرهای اِوَز (استان فارس)، بم (کرمان)، سمنان (سمنان) و نجف آباد (اصفهان) هم به‌دلیل برنامه‌های مشارکتی و مردمی در امر ترویج کتابخوانی، مشارکت نهادهای شهری در انتخاب پایتخت کتاب، فعالیت مستمر در فضای مجازی، توجه به حوزه کودک و نوجوان جایگاه شهرهای خلاق ترویج کتابخوانی ایران را از آن خود ساخته‌اند.