کتابخانه دانشگاه آزاد اسلامی مهاباد

گزارش تازه روزنامه The Guardian به یکی از بزرگ‌ترین پروژه‌های دسترسی آزاد علمی جهان، یعنی Biodiversity Heritage Library (BHL)، پرداخته است؛ کتابخانه‌ای دیجیتال که طی دو دهه گذشته بیش از ۶۴ میلیون صفحه از منابع علمی مرتبط با تنوع زیستی را برای پژوهشگران، دانشجویان و عموم مردم به‌صورت رایگان در دسترس قرار داده است. این مجموعه حاصل همکاری بیش از ۶۸۰ موزه، دانشگاه، کتابخانه و مؤسسه علمی از سراسر جهان است و اکنون به بزرگ‌ترین آرشیو آزاد ادبیات تنوع زیستی تبدیل شده است.
این کتابخانه شامل کتاب‌های تاریخی، مجلات علمی، دفترچه‌های میدانی، تصاویر گیاهان و جانوران، دست‌نوشته‌های کمیاب و اسناد ارزشمند چند قرن گذشته است. بسیاری از این منابع پیش از این تنها در چند کتابخانه تخصصی جهان قابل دسترسی بودند، اما دیجیتالی‌سازی آن‌ها امکان استفاده گسترده پژوهشگران را فراهم کرده است.
بر اساس این گزارش، دسترسی آزاد به این گنجینه علمی نقش مهمی در پیشبرد تحقیقات مربوط به تغییرات اقلیمی، حفاظت از گونه‌های در معرض خطر و شناخت بهتر اکوسیستم‌های طبیعی داشته است. برای مثال، برخی پژوهشگران با استفاده از داده‌های تاریخی موجود در این کتابخانه توانسته‌اند وضعیت گونه‌های گیاهی آسیب‌دیده در آتش‌سوزی‌های گسترده استرالیا را بازنگری و ارزیابی کنند.
این پروژه نمونه‌ای موفق از تحول دیجیتال در کتابخانه‌ها و مراکز اطلاعاتی محسوب می‌شود. کتابخانه میراث تنوع زیستی نشان داده است که دیجیتالی‌سازی منابع تاریخی تنها یک اقدام حفاظتی نیست، بلکه می‌تواند به تولید دانش جدید و کشف الگوهای علمی پنهان کمک کند.
گزارش همچنین به نقش روزافزون فناوری‌های نوین، به‌ویژه هوش مصنوعی، در بهره‌برداری از این منابع اشاره می‌کند. پژوهشگران امیدوارند با توسعه ابزارهای هوشمند، قابلیت‌هایی مانند جست‌وجوی پیشرفته، استخراج خودکار داده‌ها، بهبود تشخیص متون و ارائه خدمات چندزبانه به این مجموعه افزوده شود.
با این حال، آینده این کتابخانه با چالش‌های مالی جدی روبه‌رو شده است. کاهش حمایت‌های نهادی و محدودیت منابع مالی موجب شده برخی برنامه‌های توسعه‌ای متوقف شوند و حتی ادامه فعالیت پایدار این پروژه با ابهام مواجه شود. مدیران پروژه هشدار می‌دهند که از دست رفتن چنین زیرساختی، ضربه‌ای بزرگ به پژوهش‌های جهانی در حوزه تنوع زیستی و تغییرات اقلیمی خواهد بود.
این گزارش یادآور می‌شود که کتابخانه‌های دیجیتال دیگر صرفاً مخازن اطلاعات نیستند؛ بلکه به زیرساخت‌های حیاتی علم باز، همکاری بین‌المللی و نوآوری پژوهشی تبدیل شده‌اند. تجربه BHL نشان می‌دهد که دسترسی آزاد به دانش می‌تواند سرعت کشف‌های علمی را افزایش دهد و فرصت‌های برابر‌تری برای پژوهشگران سراسر جهان فراهم آورد.

Carrington, D. (2026, June 18). A bonanza for fans of the natural world: The digital library sharing 64m pages of scientific knowledge with everyone. The Guardian. Retrieved from https://www.theguardian.com/environment/2026/jun/18/natural-world-digital-biodiversity-heritage-library-scientific-knowledge-free-access-aoe

https://t.me/UT_Central_Library