کتابخانه دانشگاه آزاد اسلامی مهاباد

کتابخانه‌های دانشگاه تگزاس (UT Libraries) به‌عنوان یکی از نامزدهای نهایی نخستین دوره جایزه جهانی نوآوری کتابخانه‌ای کلاریویت (Clarivate Library Innovation Awards 2026) انتخاب شدند؛ افتخاری که نشان‌دهنده نقش روزافزون فناوری‌های نوین در تحول خدمات کتابخانه‌ای است.
این کتابخانه از میان بیش از ۵۰ طرح ارسالی از ۱۱ کشور و منطقه جهان، در فهرست ۹ نامزد نهایی قرار گرفت و به‌عنوان یکی از سه کتابخانه برتر آمریکای شمالی در بخش کتابخانه‌های دانشگاهی معرفی شد.
دلیل اصلی این موفقیت، توسعه پروژه‌ای نوآورانه با عنوان «فهرست‌نویسی موسیقی با کمک هوش مصنوعی» است؛ طرحی که با بهره‌گیری از مدل‌های زبانی بزرگ و ابزارهای خودکار، فرایند سازماندهی و توصیف مجموعه‌های موسیقی را تسریع می‌کند.
این سامانه قادر است از تصاویر لوح‌های فشرده (CD) و صفحه‌های موسیقی (LP)، فراداده‌های کتابشناختی استخراج کرده و آن‌ها را با رکوردهای موجود در پایگاه WorldCat تطبیق دهد. سپس با استفاده از هوش مصنوعی، میزان انطباق و اعتبار داده‌ها را ارزیابی می‌کند.
در مرحله بعد، اطلاعاتی مانند عنوان قطعات موسیقی و سال انتشار به‌طور خودکار با منابع موجود مقایسه شده و رکوردهای کتابشناختی، امانی و مجموعه‌ای تولید می‌شوند. این فرایند ضمن حفظ کنترل کیفی، حجم زیادی از کارهای تکراری فهرست‌نویسی را کاهش می‌دهد.
پژوهشگران و کتابداران دانشگاه تگزاس این ابزار را به‌صورت متن‌باز (Open Source) توسعه داده‌اند تا سایر کتابخانه‌ها نیز بتوانند از آن بهره ببرند.
مسئولان کتابخانه معتقدند این پروژه نمونه‌ای موفق از تلفیق تخصص کتابداری با فناوری‌های نوظهور است و می‌تواند الگوی جدیدی برای مدیریت مجموعه‌های میراثی و انبوه ارائه دهد.
گزارش کلاریویت نشان می‌دهد که بسیاری از طرح‌های راه‌یافته به مرحله نهایی بر محور هوش مصنوعی، تحلیل داده‌ها و اتوماسیون خدمات کتابخانه‌ای شکل گرفته‌اند؛ موضوعی که بیانگر تغییر نقش کتابخانه‌ها از مراکز نگهداری منابع به هاب‌های هوشمند دانش است.
این پروژه نشان می‌دهد که هوش مصنوعی می‌تواند در حوزه‌های فنی کتابداری مانند سازماندهی دانش، نمایه‌سازی و مدیریت فراداده‌ها نقشی مؤثر و تحول‌آفرین ایفا کند.
همچنین این تجربه بیانگر آن است که فناوری‌های هوشمند نه جایگزین کتابداران، بلکه ابزاری برای افزایش بهره‌وری، دقت و مقیاس‌پذیری خدمات تخصصی آنان هستند.
کارشناسان معتقدند چنین ابتکارهایی می‌توانند دسترسی به مجموعه‌های کمتر شناخته‌شده را تسهیل کرده و ظرفیت کتابخانه‌ها را برای ارائه خدمات پژوهشی پیشرفته افزایش دهند.
در مجموع، انتخاب کتابخانه دانشگاه تگزاس به‌عنوان نامزد نهایی جایزه نوآوری کلاریویت، نمادی از حرکت کتابخانه‌های دانشگاهی به سوی آینده‌ای هوشمند، داده‌محور و مبتنی بر همکاری میان دانش کتابداری و هوش مصنوعی است.

University of Texas Libraries. (2026, March 16). UT Libraries named Clarivate Library Innovation finalist. The University of Texas at Austin Libraries. Retrieved from https://www.lib.utexas.edu/about/news/ut-libraries-named-clarivate-library-innovation-finalist