کتابخانه دانشگاه آزاد اسلامی مهاباد

مطالعه‌ای جدید در حوزه توسعه آموزش عالی نشان می‌دهد که کتابخانه‌های دانشگاهی برای حفظ نقش خود در عصر تحول دیجیتال، نیازمند بازآفرینی اساسی در خدمات و زیرساخت‌های خود هستند. این پژوهش با تمرکز بر دانشگاه‌های چین، راهبردهایی برای ارتقای پلتفرم‌های خدماتی کتابخانه‌ها از منظر دیجیتالی‌سازی ارائه می‌کند.
نویسنده با بررسی وضعیت کتابخانه‌های دانشگاهی و تحلیل نمونه‌های موفق، تأکید می‌کند که بسیاری از کتابخانه‌ها هنوز در بهره‌گیری از ظرفیت‌های فناوری‌های نوین فاصله قابل توجهی با استانداردهای کتابخانه‌های هوشمند دارند.
یافته‌ها نشان می‌دهد که چهار حوزه کلیدی شامل فرهنگ‌سازی دیجیتال، ترویج فرهنگ و میراث محلی، آموزش و ترویج مطالعه، و ایجاد کتابخانه‌های مجازی باید در کانون برنامه‌های تحول دیجیتال قرار گیرند.
بررسی ۱۳۷ کتابخانه دانشگاهی برتر چین نشان داد که بخش قابل توجهی از این مراکز هنوز فاقد زیرساخت‌های پیشرفته مانند کتابخانه‌های سه‌بعدی، تورهای مجازی و سامانه‌های تعاملی هوشمند هستند.
پژوهش بر اهمیت استفاده از فناوری‌هایی مانند هوش مصنوعی، واقعیت مجازی (VR)، واقعیت افزوده (AR)، کلان‌داده‌ها و شبکه‌های نسل پنجم ارتباطی برای توسعه خدمات کتابخانه‌ای تأکید می‌کند.
در این چارچوب، کتابخانه‌ها می‌توانند با تحلیل رفتار کاربران، خدمات شخصی‌سازی‌شده ارائه دهند و تجربه یادگیری و دسترسی به اطلاعات را بهبود بخشند.
مطالعه همچنین نقش کتابخانه‌ها را فراتر از ارائه منابع اطلاعاتی دانسته و آن‌ها را به‌عنوان بستری برای آموزش دیجیتال، تعامل فرهنگی و توسعه مهارت‌های یادگیری مادام‌العمر معرفی می‌کند.
یکی از پیشنهادهای مهم پژوهش، توسعه «دوقلوی دیجیتال کتابخانه» است؛ محیطی مجازی که امکان جست‌وجو، آموزش، بازدید و استفاده از خدمات کتابخانه را بدون محدودیت زمان و مکان فراهم می‌کند.
نتایج نشان می‌دهد که تلفیق فضای فیزیکی و مجازی کتابخانه‌ها می‌تواند مشارکت کاربران را افزایش داده و تجربه‌ای فراگیر و تعاملی برای دانشجویان و پژوهشگران ایجاد کند.
با این حال، نویسنده هشدار می‌دهد که تحول دیجیتال بدون توجه به امنیت اطلاعات، حریم خصوصی کاربران، حقوق مالکیت فکری و ملاحظات اخلاقی می‌تواند با چالش‌های جدی همراه شود.
این پژوهش همچنین بر ضرورت آموزش نیروی انسانی متخصص، تأمین منابع مالی پایدار و همکاری میان کتابخانه‌ها و دانشگاه‌ها برای تحقق کتابخانه‌های هوشمند تأکید دارد.
در مجموع، مقاله نتیجه می‌گیرد که آینده کتابخانه‌های دانشگاهی در گرو توسعه اکوسیستم‌های هوشمند، کاربرمحور و داده‌محور است؛ اکوسیستم‌هایی که می‌توانند کتابخانه را به یکی از ارکان اصلی آموزش و یادگیری در عصر دیجیتال تبدیل کنند.

منبع:
Zhou, X. (2025). Research on the upgrading of university library platform service from the perspective of digitalization. International Journal of Educational Development. https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0738059325000677v