کتابخانه دانشگاه آزاد اسلامی مهاباد

آلزایمر؛ مخاطب جوان اعتنا نمی‌کند!
پاسداشت روز جهانی آلزایمر؛ ۳۰ شهریور

آلزایمر فقط "فراموشی" و بخشی طبیعی از سالمندی نیست؛ یک بیماری پیچیده مغزی است که ممکن است سال‌ها پیش از بروز علائم آشکار، آغاز شود.

در آلزایمر تجمع آمیلوئید و تاو، اختلال ارتباط سلول‌های عصبی، التهاب عصبی و عوامل عروقی و متابولیک در تعامل با یکدیگرند. بنابراین هنوز نمی‌توان آن را به یک علت واحد دانست.

این خبر خوبی است که علم در سال‌های اخیر پیشرفت‌های جدی داشته است. برخی نشانگرهای خونی، به‌ویژه p-tau217، توانایی بالایی در شناسایی زیستی آلزایمر نشان داده‌اند؛ اما هنوز هر آزمایش خونی برای تشخیص همه افراد مناسب نیست و نتیجه باید در زمینه علائم و وضعیت بالینی تفسیر شود.

خوشبختانه در حوزه پیشگیری هم شواهد نشان می‌دهند که عواملی مثل فشار خون بالا، سیگار، کم‌تحرکی، چاقی، دیابت، LDL بالا، کم‌شنوایی، انزوای اجتماعی، آسیب مغزی و آلودگی هوا با افزایش خطر زوال شناختی ارتباط دارند.

گزارش کمیسیون لنست در سال ۲۰۲۴ برآورد کرده است که ۱۴ عامل خطر قابل‌تغییر، در سطح جمعیت، با حدود ۴۵٪ موارد دمانس ارتباط دارند. اما یادمان باشد که این عدد به معنی کاهش ۴۵ درصدی خطر برای هر فرد با اصلاح سبک زندگی نیست و نباید آن را تضمین پیشگیری دانست.

علاوه بر موارد بالا، امروزه درمان نیز وارد مرحله تازه‌ای شده است. لکانیماب و دونانماب (دو دارو) در برخی بیماران مبتلا به آلزایمر زودرس توانسته‌اند سرعت افت شناختی و عملکردی را تا حدی کاهش دهند؛ اما بیماری را متوقف یا حافظه ازدست‌رفته را بازنمی‌گردانند. این داروها عوارض مهمی، از جمله تغییرات مغزی مرتبط با آمیلوئید (ARIA)، دارند و درباره میزان اهمیت بالینی اثر آن‌ها در برابر هزینه و خطر، هنوز بحث علمی وجود دارد.

برای امروز و این مناسبت، همین کافیست که بدانید نه درست است بگوییم "آلزایمر درمان ندارد و هیچ کاری نمی‌توان کرد"، و نه اینکه "درمان قطعی پیدا شده است".

واقعیت علمی امروز این است: آلزایمر بیماری‌ای چندعاملی است؛ تشخیص زودتر از گذشته ممکن شده، برخی عوامل خطر قابل اصلاح‌اند و نخستین داروهای بیماری‌تغییردهنده وارد پزشکی شده‌اند؛ اما هنوز درمان قطعی نداریم و پیشگیری نیز به معنای تضمین مصونیت یک فرد نیست.

نکته پایانی و مهم این مطلب این است که آلزایمر موضوعی فقط برای سالمندان نیست. درست است که سن مهم‌ترین عامل خطر شناخته‌شده است، اما فرایندهای مرتبط با سلامت مغز می‌توانند سال‌ها پیش از سالمندی شکل بگیرند. برای نسل جوان، شناخت آلزایمر بیشتر از آنکه ترس از یک بیماری دوردست باشد، فرصتی برای فهمیدن این واقعیت است که سلامت مغزِ سال‌های آینده، تا حدی به فشار خون، تحرک، سیگار، شنوایی، سلامت قلب و عروق و دیگر انتخاب‌ها و شرایط زندگی امروز وابسته است.
دو منبع ااصلی:
1. Livingston, G. et al. (2024). Dementia prevention, intervention, and care: 2024 report of the Lancet standing Commission.
2. Therriault, J. et al. (2025). Blood phosphorylated tau for the diagnosis of Alzheimer’s disease: a systematic review and meta-analysis.