کتابخانه دانشگاه آزاد اسلامی مهاباد

کتابدار به عنوان تسهیل گر اجتماعی

علم اطلاعات و دانش شناسی ماهیتی بین رشته ای دارد، ویژگی بین رشته ای بودن این علم باعث شده است که طی سال های اخیر، تعاملات زیادی با سایر حوزه های علمی داشته باشد. مهمترین حوزه هایی که علم اطلاعات و دانش شناسی با آنها تعامل داشته است عبارتند از: فلسفه، زبان شناسی، روان شناسی، جامعه شناسی، فناوری اطلاعات و ... .

یکی از نظریه هایی که در رشته ما جای کار بیشتر دارد، نظریه تسهیل اجتماعی (social facilitation) است. نظریه تسهیل اجتماعی برگرفته از حوزه ورزش و تربیت بدنی است. طبق این نظریه، وجود دیگران می تواند بر روی عملکرد فرد تأثیر گذار باشد، به طور مثال، مقایسه عملکرد ورزشکاران در زمان مسابقه به خاطر وجود تماشگران، با عملکرد آنها در هنگام تمرین تفاوت معناداری را نشان می دهد. این اثرگذاری در بعضی مواقع مثبت یا منفی است، به این صورت که گاهی باعث موفقیت در انجام کار و گاهی باعث عدم موفقیت در اجرای کار خواهد شد.

یکی از مواردی که در حوزه علم اطلاعات و دانش شناسی، کاربران به آن دچار می شوند و در سال های اخیر نیز پژوهش های مختلفی در مورد آن انجام شده است، مفاهیم «اضطراب کتابخانه ای» و «اضطراب اطلاع یابی» است. اضطراب کتابخانه ای باعث می شود مراجعه کننده کتابخانه در استفاده از کتابخانه و منابع کتابخانه ای موفقیت لازم را کسب نکند. «اضطراب اطلاع یابی» نیز باعث می شود که کاربر در استفاده از پایگاه های اطلاعاتی، ابزارهای اطلاعاتی و ... عملکرد مطلوبی را نداشته باشد.

کتابداران که وظیفه اصلی ارائه خدمات به کاربران را در انواع کتابخانه ها به عهده دارند، به عنوان «تسهیل گر اجتماعی» نیز نقش ایفا می کنند. رفتار مناسب و یکسان کتابدار با مراجعه کنندگان کتابخانه، می تواند تسهیل کننده استفاده آنها از کتابخانه و منابع کتابخانه ای باشد و اضطراب فرد را کاهش دهد. کمک کتابدار به مراجعه کنندگان در فرایند اطلاع یابی، باعث موفقیت بیشتر آنها خواهد شد، این کمک در هنگام جستجوی اطلاعات، آموزش شیوه های جستجو و ... نمود بیشتری دارد.

تجربه نشان داده است وجود یک کتابدار موفق در یک کتابخانه که تسهیل کننده استفاده کاربران بوده است، میزان رضایت از وضعیت ارائه خدمات را در آن کتابخانه تا حد زیادی بالا می برد.دکتر احسانی