درباره بانویی که کتاب‌ها را برای همه می‌خواهد
پیشگفتار - نوش‌آفرین انصاری
کتابدار، پژوهشگر و معمارِ نهادهای ترویج خواندن در ایران
در منظره‌ی فرهنگ معاصر ایران، نام نوش‌آفرین انصاری با «کتاب برای همه» گره خورده است؛ بانویی که از کودکیِ جهان‌دیده‌اش ــ از شیملا تا کابل و مسکو ــ بذر کتاب و گفت‌وگو را در دل خود کاشت و سال‌ها بعد آن را به شبکه‌ای از کتابخانه‌ها، کارگاه‌ها و نهادهای پایدار بدل کرد. او تحصیل‌کردهٔ کتابداری در ژنو و مک‌گیل است و از نخستین استادانی که کتابخانه دانشگاه را از «انبار کتاب» به «بوستان اندیشه» تبدیل کردند؛ از راه‌اندازی بخش فنیِ کتابخانهٔ مرکزی دانشگاه تهران تا مدیریت کتابخانهٔ دانشکده ادبیات و پایه‌گذاری و تدریس در گروه کتابداری.
انصاری از سال ۱۳۴۲ در کنار توران میرهادی به شورای کتاب کودک پیوست و سپس دبیری آن را بر عهده گرفت؛ شورایی که به پشتکار او به یکی از مهم‌ترین سنگرهای ادبیات کودک در ایران و پل ارتباطی با جهان بدل شد. از دل همین حرکت جمعی، پروژهٔ سترگ «فرهنگنامهٔ کودکان و نوجوانان» زاده شد؛ کاری مرجع و چندجلدی که با مدیریت شورایی و اتکای داوطلبان، نسل‌های تازه را با دانش دقیق و زبان روشن آشنا میکند.
در کنار این‌ها، او با ترجمهٔ «مدخل تاریخ شرق اسلامی» (برگزیدهٔ کتاب سال) نشان داد که کتابدارِ اندیشمند چگونه میان مرجع‌پژوهی و ایران‌پژوهی پیوندی زنده برقرار میکند.
مسیر حرفه‌ای او، از آموزش کتابداران و تدوین برنامهٔ کارشناسی‌ارشد نسخه‌های خطی تا حضور و داوری در مجامع بین‌المللی ادبیات کودک و دریافت عضویت افتخاری IBBY، نمونه‌ای کم‌نظیر از «کنش فرهنگیِ پایدار» است؛ کنشی که کتابخانه را به زندگی روزمرهٔ مردم نزدیک کرده و آموخته است که هر کودک حق دسترسی به کتاب خوب دارد.
گفت‌وگو با نوش‌آفرین انصاری، روایت نیم‌قرن کارِ بی‌وقفه برای بناکردن زیرساخت دانایی در ایران است: از کتابخانه‌های سیّار و روستایی تا تربیت کتابدار، از طرح‌های مرجع‌نگاری تا گسترش فرهنگ نقد و خواندن. در جهانی که «سرعتِ خبر» گاه جای «عمقِ دانش» را می‌گیرد، او یادآور می‌شود که فرهنگ فقط با صبورانه ساختنِ نهادها و اعتماد به کار جمعی دوام می‌آورد. این گفت‌وگو ادای دینی است به بانویی که کتاب را از قفسه بیرون کشید و به دست کودک، معلم و شهروند سپرد.
اما نوش‌آفرین انصاری تنها یک کتابدار یا مدیر فرهنگی نیست؛ او آموزگار نسلی از اندیشمندان و کتاب‌دوستان است که یاد گرفتند کار فرهنگی را باید با «صبوری نهادی» و نه با شتاب فردی پیش برد. حضورش در هرجا ــ از کلاس دانشگاه تا شورای کتاب کودک ــ همواره یادآور این اصل بوده است که فرهنگ، گفت‌وگویی جمعی است و نه صحنه‌ی خودنمایی فردی.
در روزگارِ فرسایشِ کتابخوانی و بی‌اعتمادی به نهادهای فرهنگی، صدای انصاری، آرام اما استوار، بر ضرورتِ تداوم و تربیت تأکید دارد. او باور دارد که کتابخانه، فقط جایی برای نگهداری دانش نیست؛ بلکه جایی است برای ساختنِ جامعه‌ی مدنی، برای گفت‌وگو، و برای پرورشِ انسانِ مسئول.
این گفت‌وگو در پروژهٔ تاریخ شفاهی آرته، بازخوانی زندگی زنی است که نیم‌قرن در سایه کار کرده اما اثرش در ذهن و حافظهٔ فرهنگی ایران روشن است. نوش‌آفرین انصاری، نسل‌ها را به کتاب پیوند داد و نشان داد که فرهنگ، نه در شعار، بلکه در «کارِ آرامِ مداوم» دوام می‌آورد.
بیوگرافی نوش‌آفرین انصاری
نوش‌آفرین انصاری (زادهٔ پاییز ۱۳۱۸، شیملا، هندوستان) استاد دانشگاه، پژوهشگر، نویسنده و از برجسته‌ترین چهره‌های کتابداری و اطلاع‌رسانی ایران است. او از پیشگامان توسعه کتابخانه‌های عمومی و کتابخانه‌های کودک، از پایه‌گذاران نهادهای حرفه‌ای کتابداری و از اثرگذارترین فعالان حوزه ادبیات کودک و ترویج کتابخوانی در ایران به شمار می‌رود. نام او بیش از شش دهه با شورای کتاب کودک، فرهنگنامه کودکان و نوجوانان و آموزش دانشگاهی کتابداری در ایران گره خورده است.
تحصیلات
انصاری در خانواده‌ای دیپلمات به دنیا آمد و به دلیل مأموریت‌های پدرش، دوران کودکی و نوجوانی را در کشورهای مختلفی از جمله هند، سوئد، افغانستان، هلند، بلژیک، پاکستان، اتحاد جماهیر شوروی، انگلستان و سوئیس و همچنین شهرهای مختلف ایران سپری کرد. این تجربه چندفرهنگی موجب آشنایی او با زبان‌ها و فرهنگ‌های گوناگون شد.
او در سال ۱۳۳۸ وارد مدرسه عالی کتابداری ژنو شد و دوره کارشناسی کتابداری را در سوئیس به پایان رساند. سپس تحصیلات خود را در رشته کتابداری و اطلاع‌رسانی در دانشگاه مک‌گیل کانادا ادامه داد و مدرک کارشناسی ارشد خود را دریافت کرد. در دوران تحصیل با نظام‌های پیشرفته کتابداری، کتابخانه‌های عمومی و مجموعه‌سازی آشنا شد و تجربه کار در کتابخانه‌های تخصصی و عمومی را نیز به دست آورد.
فعالیت‌ها و آثار
پس از بازگشت به ایران در سال ۱۳۴۲، نوش‌آفرین انصاری با برگزاری کارگاه‌های کتابداری برای پایه‌گذاران شورای کتاب کودک، همکاری بلندمدت خود را با این نهاد آغاز کرد؛ همکاری‌ای که بعدها به دبیری شورا و عضویت در هیئت‌مدیره آن انجامید. او نقشی اساسی در گسترش فعالیت‌های شورا، ارزیابی کتابهای کودک، ترویج فرهنگ مطالعه و توسعه همکاری‌های بین‌المللی این سازمان ایفا کرده است.
انصاری در سال ۱۳۴۳ مسئول راه‌اندازی بخش فنی کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران شد و سپس ریاست کتابخانه دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران را بر عهده گرفت. از سال ۱۳۴۷ به تدریس در گروه کتابداری دانشگاه تهران پرداخت و پس از تشکیل این گروه، مدیریت آن را نیز بر عهده گرفت. وی تا زمان بازنشستگی در سال ۲۰۰۰ میلادی از اعضای هیئت علمی دانشگاه تهران بود.
از دیگر فعالیت‌های مهم او می‌توان به تدوین نخستین دستورالعمل ایجاد کتابخانه‌های روستایی، مشارکت در راه‌اندازی کتابخانه‌های سیار، فعالیت در کتابخانه عمومی دهلی، همکاری در برنامه‌های کتاب‌رسانی به روستاها و خدمات کتابخانه‌ای برای نابینایان و بیماران اشاره کرد.
او از آغاز شکل‌گیری فرهنگنامه کودکان و نوجوانان در کنار توران میرهادی حضور داشت و با مدیریت علمی و هماهنگی بیش از دویست نویسنده و پژوهشگر داوطلب، سهمی تعیین‌کننده در تدوین این بزرگ‌ترین دانشنامه تألیفی ویژه کودکان و نوجوانان ایران داشته است.
در عرصه بین‌المللی نیز نوش‌آفرین انصاری سال‌ها نماینده و عضو فعال ایران در دفتر بین‌المللی کتاب برای نسل جوان (IBBY)، فدراسیون بین‌المللی انجمن‌ها و مؤسسات کتابداری (IFLA) و رویدادهای معتبر جهانی کتاب کودک بوده و در توسعه همکاری‌های فرهنگی ایران با این نهادها نقش مؤثری ایفا کرده است.
از مهم‌ترین آثار و تألیفات او می‌توان به کتابهای تأسیس کتابخانه‌ها در روستا، توسعه کتابخانه‌های عمومی، کتاب برای همه و مجموعه مقالات کتاب، کتابداری و کتاب‌پژوهی اشاره کرد. ترجمه کتاب مدخل تاریخ اسلامی اثر ژان سوواژه نیز از آثار شاخص اوست که موفق به دریافت جایزه کتاب سال جمهوری اسلامی ایران شد.
دستاوردها و جوایز
نوش‌آفرین انصاری از شناخته‌شده‌ترین چهره‌های کتابداری و ادبیات کودک ایران در سطح بین‌المللی است. مهم‌ترین افتخارات او عبارت‌اند از:
دریافت جایزه کتاب سال جمهوری اسلامی ایران (۱۳۶۷) برای ترجمه کتاب مدخل تاریخ اسلامی.
دریافت عضویت افتخاری دفتر بین‌المللی کتاب برای نسل جوان (IBBY) و لوح افتخار این سازمان در سال ۲۰۱۰، به پاس یک عمر فعالیت در ارتقای ادبیات کودک، ترویج خواندن، حمایت از کودکان آسیب‌پذیر و گسترش فرهنگ صلح.
انتخاب به عضویت کمیته بین‌الملل جشنواره کتاب کودک جزیره نامی کره جنوبی (۲۰۱۰).
سخنران اصلی کنگره جهانی IBBY در بازل سوئیس (۲۰۰۲).
تجلیل در انجمن آثار و مفاخر فرهنگی (۱۳۸۳).
برگزاری آیین‌های نکوداشت متعدد از جمله در خانه کتاب (۱۳۹۴)، شب‌های بخارا (۱۳۹۶) و مراسم بزرگداشت هشتادسالگی (۱۳۹۸).
مشارکت در پایه‌گذاری و توسعه انجمن‌های علمی و حرفه‌ای کتابداری ایران و تربیت چندین نسل از کتابداران و پژوهشگران کشور.
موضوعات مرتبط: معرفی نویسندگان و مترجمان ، معرفی اساتید
.: Weblog Themes By Pichak :.