کتابخانه دانشگاه آزاد اسلامی مهاباد

بیست سال تحول در کتاب‌های الکترونیکی (eBook)؛ چگونه کتابخانه‌ها دسترسی جهانی به دانش را دگرگون کردند

در گزارشی آموزشی – خبری،Springer Nature به ۲ دهه تحول eBook در کتابخانه‌های دانشگاهی می‌پردازد و نشان می‌دهد که این تحول چگونه دسترسی به منابع علمی را تسریع و به‌شکل‌گیری آموزش و پژوهش مدرن کمک کرده است.
در اوایل دهه ۲۰۰۰، انتقال از کتاب‌های چاپی به الکترونیکی آرام آغاز شد، اما به‌تدریج مشخص شد که eBookها می‌توانند نسبت به منابع فیزیکی، دسترسی سریع، جهانی و بی‌وقفه فراهم کنند، به‌ویژه در زمانی که نیاز به محتوا از زنجیره عرضه سنتی فراتر رفت.
راه‌اندازی برنامه eBook در ۲۰۰۶ و ایجاد کلکسیون‌های موضوعی به کتابداران اجازه داد دسترسی به منابع را در همه رشته‌ها برنامه‌ریزی و گسترش دهند، که این امر باعث شد منابعی که قبلاً محدود بودند در مقیاس وسیع‌تری قابل‌دسترس شوند.
امروزه بیش از ۲۶۰,۰۰۰ عنوان eBook در حوزه‌های علوم پایه، مهندسی، پزشکی، علوم انسانی و اجتماعی در پورتفولیوی (Portfolio) Springer Nature وجود دارد که هر ساله هزاران عنوان جدید به آن افزوده می‌شود.
یکی از پیشرفت‌های مهم، ارائه دسترسی DRM-free با امکان چندکاربره است، به‌طوری‌که کاربران به‌طور هم‌زمان و بدون محدودیت می‌توانند محتوا را دانلود، نقل‌قول و استفاده کنند؛ این قابلیت به‌ویژه در زمان‌های اوج تقاضا مانند روزهای امتحان اهمیت دارد.
گزارش تأکید دارد که دسترسی‌پذیری برای همه کاربران نیز به‌عنوان یک اصل اساسی در نظر گرفته شده و طبق استانداردهای قانون دسترس‌پذیری اروپا (EAA) از سال ۲۰۲۵، eBookها باید برای استفاده با صفحه‌خوان و ابزارهای کمکی مناسب طراحی شوند.
در فرایند توسعه ‌eBookها، ادغام اصول کیفیت و اعتبار علمی از طریق داوری همتا و ابزارهای کمکی مدرن مانند بررسی‌های هوش مصنوعی انجام می‌شود تا آثار دیجیتال از نظر علمی قابل‌اعتماد باقی بمانند.
گزارش همچنین نشان می‌دهد که تحول دیجیتال نه‌فقط فناورانه بوده، بلکه تغییری فرهنگی است که کتابخانه‌ها در آن نقش محوری داشته‌اند و به‌طور فعال به ترویج تمرکز بر دسترسی، مشارکت و خدمات کاربرمحور کمک کرده‌اند.
این دو دهه تجربه نشان می‌دهد که پوشش جامع، دسترسی نامحدود و طراحی کاربرپسند ‌eBookها باعث شده محتواهای علمی به‌سرعت در اختیار دانشجویان و پژوهشگران در سراسر جهان قرار گیرد.
در نهایت، مقاله اشاره می‌کند که آینده ‌eBookها در سفارشی‌سازی تجربه یادگیری، انعطاف در استفاده و انطباق با نیازهای پژوهشی نهفته است و کتابخانه‌ها همچنان نقش تسهیل‌گر و محافظ دانش دیجیتال را ایفا خواهند کرد.

منبع: Springer Nature، منتشر شده ۱۳ ژانویه ۲۰۲۶

https://www.springernature.com/gp/librarians/the-link/ebooks-blogpost/20-years-ebooks-libraries-global-digital-access/27838938?utm_medium=organic_social&utm_source=LinkedIn&utm_campaign=SMT_%266836247859

فرزانه قنادي‌نژاد