کتابخانه دانشگاه آزاد اسلامی مهاباد

صدا، بو و ترکیبات شیمیایی موجود در باران باعث کاهش استرس می‌شوند، آرامش می‌آورند و حتی عملکرد حافظه را بهبود می‌بخشند

صدای بارش، هوای خنک و بوی خاک هرکسی را به تأمل وامی‌دارد و چیزی را درون انسان دگرگون می‌کند.محرک‌های طبیعی باران روی بدن اثر می‌گذارند و باعث سلامتی و تندرستی می‌شوند.

صدای ملایم و پیوسته باران شبیه چیزی است که به آن «نویز صورتی» می‌گویند؛ ترکیبی یکنواخت از فرکانس‌های بالا و پایین که صداهای مزاحم را به حاشیه می‌راند.

صدای ملایم باران خودبه‌خود چنین اثری ایجاد می‌کند و نیازی به تلاش شنونده ندارد.این صدا مغز را آرام می‌کند. به‌محض این‌که صدای باران را می‌شنوید، ریتم الکتریکی مغز دستخوش تغییر می‌شود و فعالیت امواج آلفا افزایش می‌یابد.

فعالیت امواج آلفا از بیداری توأم با آرامش حکایت دارد؛ حالتی که در آن مغز آرام و هوشیار است. اگر چند دقیقه بنشینید و مراقبه کنید، فعالیت امواج آلفا افزایش می‌یابد و درحالت آرامش توأم با هوشیاری قرار می‌گیرید.

پژوهشگران در مطالعه‌ای در سال ۲۰۲۴ به بررسی امواج مغزی ۲۵ داوطلب پرداختند. آن‌ها برای این کار مجموعه‌ای از صداهای آرامش‌بخش طبیعت را برای داوطلبان پخش کردند.

از بین صداهای طبیعی مختلفی که در طول آزمایش مورد استفاده قرار گرفتند، صدای باران بیش از همه باعث افزایش فعالیت امواج آلفا شد.صداهای طبیعی از نظر عاطفی به ایجاد ثبات و آرامش کمک می‌کنند.

پژوهشگران در مطالعه‌ای در سال ۲۰۲۶ به بررسی فعالیت مغزی ۴۰ نفر از کارکنان بخش مراقبت‌های روان‌پزشکی پرداختند.

آن‌ها قبل و بعد از پخش صدای باران، آواز پرندگان و صدای حشرات از داوطلبان نوار مغزی گرفتند. صدای باران به‌طور مشخص به داوطلبان کمک کرد که از نظر ذهنی از محیط پیرامون فاصله بگیرند و ذهن‌شان را آرام و متمرکز کنند.

به بوی خاک بعد از باران «پتری‌کور» می‌گویند. این بو بر اثر واکنش میکروبی به نام ژئوسمین ایجاد می‌شود که در خاک وجود دارد و هنگام برخورد قطرات باران با زمین آزاد می‌شود.

بینی انسان به‌شدت به ژئوسمین حساس است و آن را در غلظت‌های بسیار پایین هم تشخیص می‌دهد. بوی منحصربه‌فرد ژئوسمین باعث احساس آرامش یا نوستالژی می‌شود و بر خلق‌وخو هم اثر می‌گذارد. دلیل آن را باید در نحوه تأثیر بوها بر مغز جست‌وجو کرد.

حس بویایی ما سریع‌تر از سایر حواس به بخش‌های مرتبط با احساسات مغز دسترسی پیدا می‌کند. عمل ساده بوکشیدن به‌طور مستقیم آمیگدال و هیپوکامپ را درگیر می‌کند که ارتباط تنگاتنگی با احساسات و حافظه دارند. به همین دلیل است که یک بوی ساده می‌تواند خاطرات قدیمی ما را زنده کند.

بویی که به خاطرات خوش گره خورده است، احساسات خوب را به یادمان می‌اندازد و سطح استرس و التهاب را به حداقل می‌رساند.بوی خاک خیس برای خیلی‌ها با خاطرات دوران کودکی، باغ، تعطیلات و بازی درهم آمیخته و به همین دلیل است که بوی باران اغلب باعث بهبود خلق‌وخو می‌شود.

پژوهشگران در مطالعه‌ای کوچک از داوطلبان خواستند خاک استریل‌شده‌ای که حاوی استرپتومایسس ریموسوس- از باکتری‌های دخیل در ایجاد بوی پتری‌کور- بود و یک خاک ساده را به‌مدت ۵ دقیقه با دست مخلوط کنند. داوطلبانی که با خاک حاوی ترکیبات پتری‌کور سروکار داشتند، با افزایش سطح سروتونین و فعالیت امواج آلفا مواجه شدند.تأثیر باران در تجربیات حسی ما خلاصه نمی‌شود.

باران فقط هوا را تمیز و خنک نمی‌کند، بلکه ترکیبات شیمیایی آن را هم دستخوش تغییر می‌کند.وقتی قطرات باران به زمین می‌خورند، به ذرات بسیار ریز و مه‌مانندی تبدیل می‌شوند که بعضی از آن‌ها درنهایت حامل الکترون‌های دارای بار منفی می‌شوند.

گازهای موجود در هوا از جمله اکسیژن و دی‌اکسید کربن الکترون‌های اضافی را جذب می‌کنند و باعث شکل‌گیری یون‌های منفی می‌شوند.

باردارشدن این ذرات بر اثر پاشش آب، که به «اثر لنارد» معروف است، باعث می‌شود نفس‌کشیدن در نزدیکی آبشار و جنگل یا بوی باران تازه احساس متفاوتی در ما ایجاد کند.

یون‌های منفی در محیط‌های طبیعی مانند آبشارها، جنگل‌ها و مناطق بارانی به‌وفور یافت می‌شوند و بارها مورد مطالعه قرار گرفته‌اند. البته نتایج پژوهش‌ها هرگز یکسان نبوده است. سازوکار اثربخشی یون‌های منفی بر سلامتی هنوز روشن نیست، اما پژوهش‌ها نشان می‌دهند که این یون‌ها بر التهاب، عملکرد ذهنی و عملکرد قلبی‌عروقی اثر می‌گذارند.

یک مطالعه نشان داد که قرارگرفتن در معرض یون‌های منفی هوا با افزایش تغییرپذیری ضربان قلب- زمان بین ضربان‌های متوالی قلب- همراه است. تغییرپذیری بیشتر نشان می‌دهد که قلب در واکنش به استرس و دوره بهبودی از انعطاف بیشتری برخوردار است.

درمجموع، اهمیت باران در اثربخشی درمانی آن خلاصه نمی‌شود. ارزش باران در این است که عواطف و احساسات ما را دستخوش تغییر می‌کند.
https://www.frontiersin.org/journals/public-health/articles/10.3389/fpubh.2026.1833630/full

https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9564959/

https://link.springer.com/article/10.1007/s11356-023-27133-8

https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35973547/