کتابخانه دانشگاه آزاد اسلامی مهاباد

راهبردهای نوین برای سنجش «تأثیر اجتماعی پژوهش» در دانشگاه‌ها و مؤسسات علمی

در وبلاگ آموزشی منتشرشده توسط Clarivate، روند و چالش‌های سنجش «تأثیر اجتماعی پژوهش» بررسی شده و نشان داده می‌شود که این موضوع اکنون در سطح جهانی به یک اولویت استراتژیک برای دانشگاه‌ها و دفاتر پژوهشی تبدیل شده است.
بر اساس یک نظرسنجی جهانی از بیش از ۱۰۰۰ کارشناس دفاتر پژوهشی و ۱۴۰۰ پژوهشگر، موسسات به دلایلی مانند پاسخ‌گویی به جامعه، الزامات تأمین بودجه و تمایز استراتژیک اهمیت می‌دهند که پژوهش‌شان فراتر از آثار علمی صرف باشد و «تأثیر واقعی در جهان» داشته باشد.
در ارزیابی‌های فعلی، نشریات علمی همچنان نقش مهمی دارند، اما موسسات در برخی مناطق مانند انگلستان و استرالیا اسناد سیاست‌گذاری و پتنت‌ها را نیز به‌عنوان نشانه‌های مهم تأثیر اجتماعی می‌دانند.
گزارش تأکید می‌کند که تأثیر اجتماعی نمی‌تواند تنها با شمارش استنادها سنجیده شود؛ به همین دلیل موسسات ترکیبی از خروجی‌های سنتی (مقالات) و غیرسنتی (پروژه‌های مشارکتی، داده‌ها، اسناد سیاستی و...) را در ارزیابی خود لحاظ می‌کنند.
از نظر عملی، استنادات در اسناد سیاست‌گذاری و اشاره در رسانه‌ها به‌عنوان دو معیار کلیدی مورد توجه قرار گرفته‌اند، هرچند اندازه‌گیری آن‌ها در عمل پیچیده و دشوار است.
یکی از نتایج این نظرسنجی این است که هم‌نویسندگی با غیرآکادمی‌ها نیز می‌تواند شاخص قابل‌توجهی از اثرگذاری واقعی پژوهش باشد، زیرا نشان می‌دهد کار پژوهشی با جامعه عملی و بخش‌های دیگر ارتباط دارد.
گزارش می‌گوید که ارتباط پژوهش با اهداف توسعه پایدار (SDGs) یکی از سخت‌ترین معیارها برای سنجش است، زیرا به داده‌های دقیق، تمرکز بر شاخص‌های جزئی‌تر و تحلیل عمیق نیاز دارد.
این وبلاگ نشان می‌دهد که تعیین چارچوب درست برای سنجش تأثیر اجتماعی نیازمند استفاده از ابزارها و داده‌های چندمنظوره است تا خروجی‌های پژوهشی در شاخص‌های واقعی زندگی اجتماعی، اقتصادی و سیاستی دیده شود.
در پایان، گزارش روی این نکته تأکید دارد که پذیرش سنجش تأثیر اجتماعی به‌عنوان بخشی از مسئولیت حرفه‌ای پژوهشگران و مدیران پژوهشی می‌تواند به بهبود شفافیت، اعتبار علمی و ارتباط نزدیک‌تر با جامعه کمک کند.

منبع: Clarivate، منتشر شده در ژانویه ۲۰۲۶

https://clarivate.com/academia-government/blog/evaluating-the-societal-impact-of-research/?utm_source=linkedin&utm_medium=social&utm_campaign=social_media_leads_leadgen_xbu_global_2025